Pacjent po udarze.
Jak radzić sobie w nowej sytuacji?

1. Co jest najczęstszą przyczyną udarów?

Udar mózgu nie ma pojedynczej przyczyny i może być spowodowany wieloma czynnikami.

Większość (85%) udarów to udary niedokrwienne, będące konsekwencją zablokowania dopływu krwi do mózgu. Około 15% udarów to krwotoki śródmózgowe, wywołane wylewem krwi do mózgu z uszkodzonego naczynia krwionośnego.

2. Kto jest najbardziej narażony na wystąpienie kolejnego udaru? Czy można temu zapobiec?

Zwiększone ryzyko kolejnego udaru mózgu mają osoby, u których występują wcześniej wymienione czynniki ryzyka udaru. Ponadto do nawrotu udaru mogą przyczyniać się:

W zapobieganiu ponownym udarom ważne są ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarskich dotyczących stosowania leków:

i zmiana stylu życia.

3. Kto prowadzi leczenie pacjenta po udarze?

Większość pacjentów pozostaje pod stałą opieką lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), który kieruje ich na konsultacje specjalistyczne w zależności od indywidualnych potrzeb. Ważne, aby lekarz POZ miał wgląd do wszystkich wyników badań oraz dokumentacji szpitalnej. W placówkach POZ można także uzyskać pomoc w zakresie ograniczenia czynników ryzyka ponownego udaru (m.in. leczenia cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, zbyt wysokiego stężenia cholesterolu) lub poradę dietetyczną.

4. Pod opieką jakich specjalistów powinien znaleźć się pacjent po udarze?

W pierwszym roku po udarze zalecane jest odbycie kontrolnej wizyty w poradni neurologicznej. W zależności od stanu zdrowia i następstw udaru w opiece lekarskiej uczestniczą, poza lekarzem POZ i neurologiem, m.in. kardiolodzy, diabetolodzy i specjaliści rehabilitacji medycznej. Oprócz lekarzy tych specjalności w procesie powrotu do zdrowia ogromną rolę odgrywają fizjoterapeuci i logopedzi – pod których opieką można poprawić sprawność, mobilność i mowę.

5. Jakie badania kontrolne powinno się wykonywać po udarze? Jak często?

W zależności od przyczyny udaru lekarz wyznacza terminy i zakres badań kontrolnych. Z uwagi na różne przyczyny wystąpienia udaru nie można wskazać jednego sposobu kontrolowania pacjenta po udarze. Kontrole najczęściej obejmują:

Pacjenci z migotaniem przedsionków lub innymi chorobami serca pozostają również pod kontrolą kardiologa i mogą wymagać kontrolnych badań oceniających parametry układu krzepnięcia czy rytm serca (np. EKG metodą Holtera).

6. Co przysługuje pacjentowi po udarze w ramach NFZ?

W ramach NFZ można korzystać z różnych, dostosowanych do stanu zdrowia, form rehabilitacji – tzw. rehabilitacji neurologicznej realizowanej w oddziałach rehabilitacji neurologicznej (trwającej różnie długo w zależności od stanu zdrowia), rehabilitacji realizowanej w ośrodkach rehabilitacji dziennej, poradniach rehabilitacyjnych, gabinetach fizjoterapii czy w warunkach domowych. Można liczyć również na bezpłatne wsparcie pielęgniarki środowiskowej czy ośrodka pomocy społecznej. Także sprzęt ortopedyczny czy środki pomocnicze (pieluchomajtki) podlegają całkowitej lub częściowej refundacji z NFZ.

7. Jakie leki najczęściej przyjmują pacjenci po udarze i dlaczego?

Każdy pacjent po udarze mózgu jest zagrożony ryzykiem wystąpienia kolejnego udaru. Leczenie wdrożone w szpitalu w ramach tzw. profilaktyki wtórnej ma na celu zmniejszenie tego ryzyka. Leczenie po udarze niedokrwiennym obejmuje:

Warto wspomnieć, że u niektórych pacjentów z migotaniem przedsionków wykonuje się zabieg wewnątrznaczyniowy na sercu, polegający na zamknięciu uszka lewego przedsionka, czyli miejsca, w którym tworzą się skrzepliny.

8. Na co zwrócić uwagę podczas leczenia środkami zmniejszającymi krzepnięcie krwi?

Do tzw. sytuacji alarmowych zaliczamy:

O wystąpieniu każdego z wyżej wymienionych objawów należy pilnie poinformować swojego lekarza POZ.

9. Czy można przerwać leczenie lub zmniejszyć dawki leków?

Bez konsultacji z lekarzem nie można podejmować decyzji odnośnie do modyfikacji leczenia. Każda decyzja dotycząca zmiany dawkowania lub odstawienia leku powinna być podjęta przez lekarza.

10. Jak długo trwa rehabilitacja po udarze?

Rehabilitacja po udarze zazwyczaj jest procesem długotrwałym.

U wielu pacjentów po zakończeniu wczesnej rehabilitacji konieczna jest dalsza rehabilitacja – realizowana zarówno w różnych ośrodkach rehabilitacyjnych, jak i w warunkach domowych pod postacią samodzielnych ćwiczeń.

11. Czy po przebyciu udaru można ćwiczyć samodzielnie w domu?

Tak – każdy chory może i powinien ćwiczyć samodzielnie w warunkach domowych. Zaleca się, aby samodzielne ćwiczenia odbywały się zgodnie z instrukcjami otrzymanymi od fizjoterapeuty np. podczas pobytu w szpitalu. Rodzaj ćwiczeń zawsze powinien być dostosowany do potrzeb i możliwości pacjenta.

12. Czy po udarze można wrócić do sprawności fizycznej?

W zależności od ciężkości udaru i jego następstw pacjenci mają różne szanse na powrót do pełnej sprawności. Aby jednak powrót do sprawności był możliwy, konieczne są:

13. Czy można ćwiczyć zaburzenia mowy?

Zaburzenia mowy utrudniające zrozumienie wypowiedzi można i warto ćwiczyć. Diagnozą i leczeniem zaburzeń mowy zajmuje się logopeda lub neurologopeda – może on wskazać właściwe ćwiczenia, które należy realizować systematycznie.

14. Wahania nastroju po udarze – dlaczego występują i jak sobie z nimi radzić?

Po udarze ludzie często doświadczają wahań nastroju lub zmieniają swoje zachowanie. Dzieje się tak, ponieważ mózg kontroluje zachowanie i emocje. Osoby po udarze mogą odczuwać niepokój, złość, lęk lub depresję.

Pacjenci z wahaniami nastroju lub depresją potrzebują pomocy lekarskiej – leczenie farmakologiczne i/lub psychoterapia mogą nie tylko poprawić nastrój, ale także przyspieszyć powrót do zdrowia fizycznego. W procesie zdrowienia ważne jest również wsparcie rodziny i przyjaciół.

15. Spastyczność po udarze (sztywność ręki lub nogi, brak możliwości jej wyprostowania) – czy istnieje jakaś forma leczenia lub rehabilitacji?

Spastyczność po udarze to bardzo częste zaburzenie, dotykające ok. 20–40% pacjentów. Oprócz specjalnej fizjoterapii istnieje możliwość specjalistycznego leczenia spastyczności iniekcjami toksyny botulinowej. W celu kwalifikacji do leczenia toksyną botulinową należy otrzymać od lekarza rodzinnego skierowanie do poradni neurologicznej lub poradni rehabilitacyjnej z rozpoznaniem stanu po udarze i zgłosić się do ośrodka prowadzącego terapię w ramach programu lekowego NFZ (najbliższy ośrodek można znaleźć na stronie NFZ pod hasłem „gdzie się leczyć”).

16. Dlaczego zaraz po rehabilitacji było lepiej, a wraz z upływem czasu jest gorzej: np. występują problemy z ubieraniem się i coraz większy problem z chodzeniem?

Często pacjent po zakończeniu wczesnej intensywnej rehabilitacji osiąga pewną poprawę i potrafi chodzić oraz samodzielnie wykonuje codzienne czynności, takie jak toaleta czy ubieranie się (np. zakładanie butów). Jeżeli jednak po wypisie do domu przestaje wykonywać te wyuczone czynności, spędza dużo czasu biernie i nie ćwiczy, to stopniowo jego stan funkcjonalny ulega pogorszeniu i samodzielność chorego się zmniejsza. Aby temu zapobiec, niezbędne są samodzielne ćwiczenia mające na celu utrzymanie i poprawę umiejętności ruchowych wyuczonych w szpitalu.

17. Ból lub drętwienie kończyn – czy można temu zaradzić?

Przyczyn dolegliwości bólowych kończyn po udarze może być wiele. W każdym przypadku wystąpienia nowych objawów o charakterze drętwienia, palenia czy bólu należy opisać lekarzowi zarówno charakter, jak i lokalizację oraz nasilenie odczuwanych objawów, tak aby możliwe było dobranie odpowiedniego sposobu terapii.

18. Kłopoty z oddawaniem moczu/stolca – jak można sobie z tym radzić?

W przypadku pojawienia się nowych kłopotów z oddawaniem moczu należy poinformować o tym lekarza, który zadecyduje o dalszym postępowaniu diagnostycznym i/lub terapeutycznym. Zjawiskiem często obserwowanym po udarze mózgu są zaparcia stolca. Aby zminimalizować zaburzenia wypróżniania, warto:

19. Czy to normalne, że osoba po udarze szybko się męczy?

Zmęczenie jest częstą dolegliwością występującą po udarze. Może mieć ono przyczyny w stanie fizycznym lub emocjonalnym. Dokładna diagnoza pomoże w zaplanowaniu leczenia, które umożliwi powrót do normalnego poziomu aktywności. W zależności od przyczyny zmęczenia korzyść można odnieść z fizjoterapii, terapii zajęciowej, leków przeciwdepresyjnych, poradnictwa i skupienia się na podstawowych potrzebach.

20. Jak radzić sobie z bezsennością i porannym zmęczeniem?

Bezsenność jest częstym zjawiskiem u pacjentów po udarze mózgu. Zaburzenia snu powodują m.in. zmęczenie, zawroty głowy, odczuwanie lęku i pogorszenie nastroju oraz zaburzają koncentrację. W leczeniu bezsenności w pierwszej kolejności ważne jest zachowywanie zasad higieny snu:

Leki nasenne stanowią ostateczność, wiele z nich jest niezalecanych u pacjentów po udarze. Jeżeli już konieczne będzie zastosowanie leczenia celem walki z bezsennością, dobranie odpowiedniego leku wymaga konsultacji z lekarzem.